سرگذشت ساختمان مرموز اکباتان

خانه ویلایی بخریم یا آپارتمانی؟

توریسم آنلاین: تا چند سال قبل، خیلی‌ها حتی نامش را نشنیده بودند. مجموعه‌ای که هم ویژگی‌های باغ‌های ایرانی را د‌اراست و هم عناصری از معماری فرنگی د‌ارد‌.

عمارت مسعود‌یه به همراه باغ نگارستان، باغ لاله‌زار و باغ سرد‌ار ایروانی یکی از محل‌هایی است که د‌ر محد‌ود‌ه‌ی شمال حصار شاه تهماسبی د‌ر عصر ناصری بنا شد‌.

مجموعه‌ای که هم ویژگی‌های باغ‌های ایرانی را د‌اراست و هم عناصری از معماری فرنگی د‌ارد‌. یک مجموعه‌ی تماشایی که د‌ر سال1256 شمسی به فرمان «مسعود‌میرزا» معروف به «ظل‌السلطان»  فرزند‌ ناصرالد‌ین شاه د‌ر بخشی از اراضی باغ نظامیه احد‌اث شد‌.

عمارت مسعود‌یه د‌ر طول سال‌های عمر خود‌ شاهد‌ وقایع بسیار زیاد‌ی بود‌. د‌ر جریان جنبش مشروطه به‌خاطر نزد‌یکی به مید‌ان بهارستان و اختلاف ظل‌السلطان با محمد‌علی‌شاه از پایگاه‌های مشروطه‌خواهان بود‌ تا سال‌هایی که این مجموعه‌ی تماشایی میزبان بخشی از سازمان میراث فرهنگی بود‌. حالا این مجموعه‌ی زیبا، یکی از تفرجگاه‌های تهرانی‌هاست، مخصوصا د‌ر ایام تعطیلات.

بهار د‌رعمارت مسعود‌یه

عمارت مسعود‌یه د‌ر جنوب مید‌ان بهارستان و خیابان اکباتان قرار د‌ارد‌. مید‌ان بهارستان د‌ر محد‌ود‌ه‌ای از تهران قرار د‌ارد‌ که هم تاکسی و هم اتوبوس‌های بسیاری د‌ر آن رفت وآمد‌ د‌ارند‌، به‌ همین‌ د‌لیل برای د‌سترسی به آن د‌چار مشکل نخواهید‌ شد‌. اگر هم متروسوار هستید‌، می‌توانید‌ سوار خط د‌و متروی تهران یا همان خط آبی‌رنگ شوید‌ و د‌ر ایستگاه‌ ملت پیاد‌ه‌ شد‌ه و کمی د‌رخیابان اکباتان پیاد‌ه‌روی کنید‌.

تا چند سال قبل، خیلی‌ها حتی نامش را نشنیده بودند. با ذوق‌ترهایی هم بودند که در تهران‌گردی‌هایشان گاهی سر از کاخ‌های شمال شهر در می‌آوردند و در سرسرای سعدآباد و نیاوران، رد معماری قدیم ایران را می‌گرفتند و عکسی به یادگار می‌انداختند. آن روز‌ها هنوز خیلی‌ها حتی نام این عمارت را نشنیده بودند.

ساختمانی مهجور در میانۀ شهر، پشت میدان پر خاطرۀ بهارستان در خیابان اکباتان که شاید حتی اگر مثل خیلی از رهگذران، از جلوی درش رد شده بودند هم نمی‌دانستند پشت این سردر، رازهایی از معماری دوران قاجار و خاطراتی ناگفته از ظل‌السلطان قاجار ناگشوده مانده است. اما اواخر شهریور ماه ۱۳۹۰ به ناگهان نام ساختمان گمنام خیابان اکباتان، به خبرگزاری‌های پرمخاطب راه یافت.

واسطۀ این شهرت، برگزاری پانزدهمین جشن خانه سینما در عمارت مسعودیه تهران بود. در آن شب حیاط مقابل عمارت دیوانخانه گوش تا گوش پر از هنرمندان و هنردوستانی بود که جز شرکت در گردهمایی بزرگداشت رویدادی سینمایی، جنب و جوشی بی‌سابقه به عمارت بی‌سر و صدا و تاریخی مسعودیه بخشیده بودند.

مجموعه عمارت مسعود‌یه شامل ۵ عمارت دیوانخانه، سفره‌خانه، حوضخانه، عمارت سید جوادی، عمارت مشیرالملکی و عمارت سردر، پُر است از گچ‌بری، کاشی‌کاری، خطاطی، نقاشی دیواری و به طوری کلی تزئینات نفیس، تقسیم‌بندی‌های فضایی و عملکردهای متنوع و موقعیت مکانی آن در محدودۀ میدان بهارستان که بسیاری از مهم‌ترین حوادث تاریخ معاصر را به خود دیده است از خصوصیات منحصر به فرد آن به شمار می‌آید. این مجموعه تاریخی دارای ۷ کتیبه است که دو کتیبه در سردر اصلی، یک کتیبه در سردر کالسکه‌رو، دو کتیبه در عمارت دیوان‌خانه و دو کتیبه نیز در عمارت مشیریه قرار دارد.

ظل‌السلطان در سال ۱۳۲۷ قمری چند سال پیش از مرگ، به پسر خود وکالت داده بود که عمارت مسعودیه را به هر کس که مایل باشد، بفروشد. این چنین بود که همدم‌السلطنه، همسر جلال‌الدوله و دختر میرزا یوسف مستوفی‌الممالک صدراعظم در سال ۱۳۲۸، عمارت مسعودیه را به مبلغ ۵۰ هزار تومان خریداری کرد. در این معامله که وکیل همدم، خود مستوفی‌الممالک بود بناهای مسعودیه بالغ بر ۴۰ باب به او واگذار شد.

سرگذشت عمارت مسعود‌یه

اما شاید نام این عمارت در تاریخ ایران با یک واقعه مهم عجین شده باشد. سال ۱۲۸۷ در نزدیکی همین عمارت بود که بمبی دست ساز توسط «حیدرعمواوغلو» از سوسیالیست‌های مخالف حکومت استبدادی شاه قاجار زیر کالسکه محمدعلیشاه انداخته شد.

همین واقعه تبدیل به بهانه‌ای شد که محمد علی شاه به کمک کلنل «لیاخوف» روسی، مجلس را به توپ ببندد. در ادامه این وقایع بود که عمارت مسعودیه توسط عوامل استبداد نیز به رگبار گلوله بسته شد و برخی از مشروطه خواهان پناه آورده به آن، کشته یا زخمی شدند، اما بعد از پایان دوران استبداد محمد علی شاه و آغاز مشروطه، بسیاری از ساختمان‌های این عمارت صرف کارهای فرهنگی شد.

سال ۱۳۰۴ به همت انجمن معارف تهران، اولین کتابخانه رسمی که در واقع ترکیب اولیه کتابخانه ملی فعلی بوده است، در این عمارت تأسیس شد. چند سال پس از آن نیز یکی دیگر از اتاق‌های عمارت مسعودیه تبدیل به محل نگهداری آثار تاریخی و عتیقه‌های باستانی شد که از چهار گوشه ایران به این مکان انتقال می‌یافت.

در حقیقت، عمارت مسعودیه جایگاه تأسیس اولین کتابخانه ملی و اولین موزه رسمی در ایران به شمار می‌رود. فراز و نشیب‌های این عمارت البته به اینجا ختم نشده است؛ سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ شمسی، در محل باغ عمارت مسعودیه، به مدت کوتاهی دانشکده افسری برپا شد، اما بعد از مدتی به دلیل جدا شدن وزارت آموزش و پرورش از وزارت‌ فرهنگ و هنر، باغ عمارت در اختیار وزارت آموزش وپرورش قرار گرفت و به این ترتیب، کارکرد فرهنگی آن ادامه یافت.

عمارت قاجاری مسعودیه که در خیابان اکباتان در بهارستان تهران واقع شده است، متعلق به مسعود میرزا ملقب به ظل‌السلطان فرزند ناصرالدین‌شاه بود. این عمارت به‌همراه «سرای عامری‌ها» در کاشان و کاروانسرای «وکیل» در کرمان در سال ۱۳۸۹ طی یک مزایده از سوی صندوق حفظ، احیا و بهره‌برداری از آثار تاریخی و فرهنگی (وابسته به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی) به شرکت سرمایه‌گذاری «عظام» به‌مدت ۵۹ سال واگذار می‌شود.

طبق آن قرارداد، شرکت عظام عمارت مسعودیه را در سه سال باید مرمت می‌کرد، اما شش سال پس از واگذاری این بنای فاخر قاجاری به سرمایه‌گذار، صندوق حفظ، احیا و بهره‌برداری از آثار تاریخی و فرهنگی با طرح این ادعا که عمارت در این سال‌ها نه‌تنها مرمت نشده، بلکه در وضعیت بسیار بدتری قرار گرفته و خارج از تعهدات برای امور غیر اجاره داده شده است، از شرکت عظام شکایت کرد و در  سال ۹۵ برای تنفیض فسخ این قرارداد اقدام کرد.

پس از آن صندوق حفظ، احیا و بهره‌برداری از آثار تاریخی و فرهنگی ساکن این عمارت شد. اما با شکایت و پیگیری حقوقی شرکت عظام، پس از گذشت حدود شش سال حکم دادگاه به نفع سرمایه‌گذار صادر شده و عمارت مسعودیه برای بهره‌برداری به عظام برگردانده شده است.

مهدی تجریشی ـ رئیس بهره‌برداری که مدیریت عمارت مسعودیه را از سوی شرکت خصوصی سرمایه‌گذاری به عهده داشته است ـ نیز خبر داد که این بنای تاریخی با هدف حفاظت، احیا و مرمت خواهد شد و این خبر خوبی برای میراث دوستان است.

باغستان قاجار

شمال میدان بهارستان، همان ‌جایی که اکنون ساختمان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی قرار دارد، باغ سرسبز و سلطنتی نگارستان قرار داشت که آب سرشاری از میانه آن می‌گذشت.

این باغ، خاطره‌هایی شیرین را به همراه یک واقعه تلخ به جا گذاشته است. در همین باغ نگارستان بود که میرزا ابوالقاسم فراهانی، معروف به قائم‌مقام فراهانی، صدراعظم بزرگ محمد شاه قاجار، به دستور او کشته شد.

پایین‌تر از این باغ، در جنوب میدان بهارستان، باغ پرآوازه نظامیه جای داشت که از آنِ میرزا آقاخان نوری صدراعظم ناصرالدین‌شاه بود. این باغ بزرگ به گفته یکی از نوادگان بازماندگان میرزا آقاخان، بیش از 50 هکتار وسعت داشت و آب قنات صدرآباد که به دستور صدراعظم ایجاد شده بود، درختان آن را آبیاری می‌کرد، اما در دوران ناکامی میرزا آقاخان، تکه‌تکه شد و به فروش رسید؛ آنچه از آن باغ بزرگ به یادگار مانده، محله‌ای است که نظامیه نامیده می‌شود. هنوز از تک‌درختان بزرگ و کهن این محله می‌توان دریافت که باغ نظامیه چه روزگار کامیابی داشته است.

یادگار باغ سردار

باغ سردار، اما در کنار این دو باغ، هم شهرت بیشتری داشت و هم کهن‌تر بود. باغ سردار در شرق میدان بهارستان، در نقطه‌ای که امروز بخشی بزرگ از خیابان تاریخی ایران را تشکیل می‌دهد، جای داشته است.

یکی از عادت‌های ناصرالدین شاه قاجار، سرزدن به باغ‌ها و عمارت‌های مشهور و بزرگ تهران بود. از رخدادها و خاطره‌های باغ سردار می‌توان به حضور شاه قاجار در آن اشاره کرد. حدود 40 محصل به دستور شاه در سال 1275 قمری برای آموختن علوم جدید به اروپا فرستاده شدند.

ناصرالدین شاه در باغ سردار با این گروه دیدار و آنها را به فرنگ روانه کرد. بازمانده‌های این باغ بزرگ و مشهور را هنوز می‌توان در محله قدیم ایران و محدوده میان مجلس شورای اسلامی و مسجد سپه‌سالار مشاهده کرد؛ آنجا که درختان کهن هنوز یادگاری از این باغ خاطره‌انگیز است.

The post سرگذشت ساختمان مرموز اکباتان appeared first on توریسم آنلاین - پربازدیدترین رسانه گردشگری.

خرید زمین در گیلان